CDUEW (2021)

Componist Danst Uit Eigen Werk: een online-presentatie

muziek: Huba de Graaff
regie: Marien Jongewaard
aanvullende teksten: Erik-Ward Geerlings


Aangezien bijna de hele wereld alleen maar in beeld denkt, en concerten momenteel slechts online plaatsvinden, presenteer ik een selectie van mijn muziek als serie korte videoclips met dansende collega-componisten,
inclusief diverse links en geluidsfragmenten.


nr. 1 Dick Raaymakers danst op een fragment uit de afluisteropera ‘Diepvlees‘ (2009)
nr. 2 Pierre Boulez danst op een fragment uit ‘Studie Piezo-models‘ (1992)
nr. 3 John Cage danst op een fragment uit ‘Pornopera‘ (2015)
nr. 4 Karlheinz Stockhausen danst op een fragment uit de luidsprekeropera ‘Lautsprecher Arnolt’ (2004)
nr. 5 Peter Schat danst op fragmenten uit ‘Apera‘ (2013)
nr. 6 Paul Termos danst op een fragment uit de afluisteropera ‘Diepvlees‘ (2009)
nr. 7 Michel Waisvisz danst op een fragment uit de retropera ‘The Naked Shit Songs’ (2017)
nr. 8 György Ligeti danst op een fragment uit de sportschool-opera ‘Liebesleid’ (2017)
nr. 9 Willem Breuker danst op een fragment uit de fake-opera ‘Pulchalchiajev’ (2019)

“(…) Het gaat om de essentie van het muziekmaken, d.w.z. om de fysische relatie tot de klank en tot het instrument dat die klank produceert. Het gaat om de houding van het lichaam bij het muziekmaken, om de perceptie van alle klanken, zelfs de kleinste en bijna onhoorbare. Het gaat tenslotte ook om de rol van de komponist, die bij het besturen van en het komponeren voor elektronische apparatuur een totaal andere houding inneemt dan bij het schrijven voor traditionele instrumenten.”

uit: Dr.Godfried-Willem RAES, Kursus Experimentele Muziek: over Dick RAAIJMAKERS

Dick Raaymakers was de ‘godfather’ van de Haagse School.
Ik heb vaak les van hem gehad op het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Hij probeerde me altijd te overtuigen om me tot hoofdzaken te beperken (‘less is more’, dat werk), maar ik deed meer aan bijzaken, en lekker veel tegelijk.
Ik mocht ooit samen met hem optreden, op een soort houseparty. Hij deed een performance met microfoons door ze in brand te steken en ook op andere manieren te vernietigen. Ik stond (hoogzwanger) met mijn blikken rondzing-jurk heen en weer te zwaaien vóór het PA, rondzingen.

Huba de Graaff

De ‘Japon Fuzz’, een blikken voorhangjurk, die prachtig kon rondzingen.
Listen to the Japon Fuzz:

© photo Vincent Mentzel

back to top

Dit werk komt uit ‘Corenicken‘, mijn eerste grote performance uit 1991.
Omdat ik al die concerten met electronische muziek erg saai vond (zitten luisteren en kijken naar een luidspreker op het podium), ging ik experimenteren met heel veel verschillende manieren om electronisch geluid voort te brengen, liefst door elkaar.

Een piëzo-element is een stukje keramisch materiaal waarbij elektrische input direkt leidt tot mechanische actie: wanneer je de polariteit van de spanning omdraait deformeert het materiaal, en dat hoor je (klik).
In ‘Corenicken‘ hingen 768 piëzo-elementen boven het publiek aan 3 grids met elk 256 (= 28) piezo’s. Met kleine stukjes logische reeksen bestaande uit 1-en  & 0-en heb ik zogeheten ‘pulstreinen’ samengesteld, om daarmee vervolgens een 4-stemmige elektronische compositie te maken, zie ook studie piëzo-models en Corenicken.

Pierre Boulez. Tja. De enige van de componisten uit deze CDUEW-serie die ik nooit persoonlijk heb mogen ontmoeten, maar ja, hij was ook totaal onbenaderbaar, voor iedereen.
Wél ik ooit getracht zijn compositie … te vernachelen, kapot te maken, de noten los te trekken, uit te knijpen en daarna samen te stampen, tot er niets van zou overblijven. Maar dat was best lastig. Zijn noten bleven overeind.

back to top

Traditioneel westers klassiek componeren was om vooral NIET te voelen. Elke vorm van lichamelijkheid moest voorkomen worden, was vies. Maar muziekmaken is toch het uiten van een fysieke emotie?


“By far the most difficult aspect of music to explain is its uncanny ability to make us experience our bodies in accordance with its gestures and rhythms. Yet this aspect is also what makes music so compelling.” …
“Our academic music disciplines tend, …, to deny the presence even of expressive (let alone erotic) components in music. … the tendency to deny the body and to identify with pure mind underlies virtually every aspect of patriarchal Western culture.” ….

uit : Susan McClary – Feminine endings

Voor de Pornopera ging ik onderzoek doen naar de ‘kreun’.
Elk miniem geluidje vlak vóór je gaat zingen analyseerde ik en bracht het in kaart.
Altijd vlak voor je zingt zit er een stukje kreun…..
Alles wat zacht klinkt doen we nu: lekker hard. Met een mega-orgasme van 4 minuten.
Het is opera, en opera is altijd: … traag… en uitvergroot drama.

Op een zonnige middag, februari 1992, wandelde ik door New York, Manhattan.
Toen zag ik opeens een lief meneertje met een boodschappentasje lopen.
John Cage.
Ik ben op hem afgestapt! En ik heb een praatje met hem gemaakt!
Ik vroeg hem ‘bent u John Cage’, ja dus. Ik vertelde hem dat ik had deelgenomen aan zijn projectweek aan het conservatorium te Den Haag. Bij wie ik had gestudeerd? Bij Louis Andriessen (o.a.) zei ik.
“O, die is héél erg goed” zei John Cage, en hij lachte vriendelijk. Wow.
Ik denk dat zo’n onverwachte ontmoeting iets met je doet, voor de rest van je leven…

back to top

Muziekmaken is: Je voelt iets, en dat wil je delen met de wereld, dus ga je geluid maken: vanuit een fysieke emotie. Je slaat met je handen en je roept ‘oe oe’, naar de anderen.
Geluid ontstaat altijd vanuit een beweging. Geluidmaken is het in trilling brengen van lucht.

Wanneer je met electronische klanken werkt wordt het geluid weergegeven door luidsprekers.
De luidspreker is het instrument voor de electronische Musik. Het is een instrument!
Maar luidsprekers bewegen niet, die staan altijd doodstil. Dit is een heel onnatuurlijke manier van geluid produceren.
Elk natuurlijk geluid beweegt.

Ik besloot om de luidspreker als écht muzikaal instrument in te zetten, dus moest ie óók kunnen bewegen. 
In eerste instantie ging ik aan de slag met zangers met speakers op hun hoofd, en robotspeakers. 
Maar dit concept kon beter, als je echt wil componeren voor ‘luidsprekers’. Dus bedacht ik: Een ‘luidspreker-opera’.
Een heuse opera voor luidsprekers, waarin alle luidsprekers zingen én: BEWEGEN.

Lautsprecher Arnolt is een echte luidsprekeropera, over de schrijver en Luidspreker Arnolt Bronnen, gespeeld door Marien Jongewaard. Arnolt leefde in een tijd waarin de luidspreker een ideologische reuzenontwikkeling maakte, en voor het eerst werd ingezet als politiek massa-medium, rond de 2e WO.
Vanzelfsprekend ging deze opera over het 3e rijk gepaard met de nodige aardebrom, rondzingers en aansluitgekraak en veel vervorming. Geen enkel systeem is perfekt.

Alle luidsprekers in deze opera zongen, want : opera, maar het belangrijkste was: ze bewogen.

back to top

Zingen is eigenlijk best raar. We praten de hele dag door en presenteren ‘zang’ als iets van een hogere orde. Maar de volgorde is eigenlijk omgekeerd: eerst was er zang en van daaruit ontstond (pas véél later in de evolutie) spraak. Kinderen zingen vóórdat ze praten. Demente bejaarden zingen graag.
Ik ging onderzoek doen naar zang bij apen. Ja, Apen zingen, ze herhalen melodielijnen en ze reageren op hun eigen stemgeluid, en dat van de ander. Alleen componeren en organiseren ze wat minder: ze zingen niet tegelijk, of in canon of zo.

Voor de Apera heb ik 10 apenzang-fragmenten genomen, en die worden langzaam nagezongen door het Egidius Kwartet.

© photo : Bowie Verschuuren

Dit is zo’n apenzangfragment:

Lees meer over de Apera en mijn onderzoek naar Apenzang:

wordt vervolgd…

back to top